Cách nhân giống cây phượng tím bằng hạt và hướng dẫn chăm sóc ban đầu

Nhân giống cây phượng tím bằng hạt là phương pháp thích hợp được nhiều nhà vườn lựa chọn nhằm trồng cây hàng loạt một cách bền vững và tiết kiệm chi phí. Vậy thì gieo hạt cây phượng tím thế nào để đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao và có bộ rễ đủ khỏe khi bứng ra công trình? Dựa trên 10 năm kinh nghiệm thực chiến trồng và thi công hàng vạn cây cảnh quan, Hà Quang Phúc sẽ chia sẻ cách nhân giống bằng hạt chuẩn kỹ thuật từ nhà vườn để cây sống khỏe, sinh trưởng ổn định.

Đặc điểm của hạt phượng tím và cách chọn hạt giống

Rất nhiều người hiểu lầm hạt phượng tím cũng cứng, to và dễ bảo quản như hạt cây phượng vĩ. Tuy nhiên, loại hạt này lại mang đặc điểm hoàn toàn khác biệt, yêu cầu việc chọn lựa, bảo quản, chăm sóc để nảy mầm cực kỳ khắt khe. Để có thể nhân giống cây phượng tím bằng hạt thành công, bạn cần hiểu thật chi tiết đặc điểm của chúng.

Đặc điểm của hạt giống phượng tím

Dưới đây là những đặc điểm về hình thái và sinh học cụ thể nhất của hạt cây hoa phượng tím:

• Nguồn gốc: Hạt giống phượng tím nằm trong quả hình vỏ sò cứng, dẹt, bằng gỗ. Quả phượng tím sẽ chín già trên cây để lớp vỏ nang bên ngoài khô lại, sau đó chuyển dần sang màu nâu đen rồi tự nứt làm đôi, lộ ra rất nhiều hạt bên trong.
• Hình dạng: Hạt phẳng, kích thước rất nhỏ, phần phôi giữa hạt hơi gồ lên nhẹ, bọc bên ngoài hạt là một lớp vỏ (màng) mỏng.

Lớp màng mỏng bọc phía bên ngoài của hạt giống phượng tím giúp nó dễ dàng hút ẩm để nảy mầm. Tuy nhiên, nếu không bảo quản hạt đúng cách, ví dụ như để ngoài không khí nóng ẩm dài ngày, phơi dưới thời tiết nắng gắt, hạt cây sẽ rất dễ bị nấm mốc, mất nước hoặc chết khô dần. Vì thế, so với các loại hạt có vỏ cứng, hạt phượng tím không thể để quá lâu trong điều kiện nhiệt độ phòng.

Tham khảo bài viết sau để xem các điểm khác biệt giữa từng loài phượng: Cây phượng có mấy loại? Đặc điểm phân biệt từng loại

Cách chọn hạt giống phượng tím cho tỷ lệ nảy mầm cao

Để đảm bảo tỷ lệ hạt giống phượng tím nảy mầm trên 90%, tiêu chuẩn chọn hạt giống tốt không chỉ áp dụng với khâu xem hạt mà còn quan trọng cả ở công tác chọn cây mẹ lẫn thời điểm thu hái quả phượng. Với kinh nghiệm ươm giống cây công trình chuyên nghiệp, Hà Quang Phúc thường cân nhắc dựa trên 3 tiêu chí sau:

• Nguồn gen từ cây mẹ: Chỉ lựa chọn hạt từ những cây phượng tím trưởng thành, có 5 – 7 năm tuổi trở lên với thoát thân thẳng, cao, tán lá phát triển rộng và đều. Không chọn những cây non hoặc nhiễm sâu bệnh sẽ không đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao cho hạt.
• Thời điểm thu hoạch: Chỉ thu hái những quả đã cứng lại, chuyển sang màu nâu sẫm và xuất hiện các vết nứt nẻ tự nhiên ngay trên vỏ. Không được hái các quả phượng tím xanh rồi lại đem đi phơi nắng để ép vỏ nứt ra bởi phôi hạt bên trong chưa tích đủ dinh dưỡng, không đạt chuẩn chất lượng.
• Nhận diện hạt mẩy: Lớp màng mỏng bên ngoài hạt sáng màu, không có mùi hôi hay xuất hiện nấm mốc. Để kiểm tra độ chắc của phôi hạt, bạn hãy dùng tay miết nhẹ vào vị trí trung tâm hạt, nếu thấy phồng nhẹ và cứng, đó chính là phôi hạt chuẩn. Loại bỏ những hạt lép, xỉn màu, không có độ cộm ở trung tâm.

Quy trình 4 bước nhân giống phượng tím bằng hạt chuẩn kỹ thuật

Các bước nhân giống cây phượng tím bằng hạt không có quá nhiều kỹ thuật phức tạp nhưng bạn cần đảm bảo sự cẩn thận, tỉ mỉ tuyệt đối trong từng khâu. Bạn hãy làm tuần tự theo từng bước sau đây để hạt nảy mầm nhanh chóng:

Bước 1: Xử lý hạt giống

Hạt phượng tím chưa được đem đi gieo thường sẽ được bảo quản ở nhiệt độ lạnh. Vì vậy, trước khi gieo hạt, cần ngâm ủ chúng đúng cách để phôi hạt ngậm đủ nước, làm mềm và bong lớp màng bảo vệ dễ dàng.

• Nhiệt độ ngâm: Tỷ lệ nước phù hợp nhất khi pha nước ngâm hạt là 2 sôi : 3 lạnh, nghĩa là nhiệt độ nước ấm, khoảng 40 – 50 độ C.
• Thời gian ngâm: Ngâm hạt phượng tím ngậm hết trong nước từ 12 – 24 tiếng cho đến khi nào thấy màng của hạt mềm ra và hạt căng hơn.

Khi ngâm hạt, có thể thêm một chút thuốc diệt nấm phổ rộng như Mancozeb, Aliette vào nước ngâm nhằm tiêu diệt các bào tử nấm mốc và ngăn chặn tình trạng thối hạt. Sau khi ngâm đủ thời gian, rửa lại bằng nước sạch cho hết lớp nhớt trên vỏ và để ráo trên khăn ẩm.

Bước 2: Chuẩn bị giá thể và bầu ươm

Để đảm bảo tốc độ nảy mầm nhanh và cây con có thể sinh trưởng tốt hơn, khâu chuẩn bị giá thể là vô cùng quan trọng. Giá thể sau khi phối trộn cần phải có khả năng thoát nước tốt, tơi xốp, giàu dinh dưỡng. Công thức trộn giá thể theo tiêu chuẩn lần lượt là đất thịt nhẹ, xơ dừa đã qua xử lý xả chát, tro trấu hun và phân chuồng hoai mục tỷ lệ 4 : 3 : 2 : 1. Bạn có thể trộn thêm nấm đối kháng Trichoderma vào giá thể để kháng khuẩn, phòng trừ thối rễ.

Đối với bầu ươm, lý tưởng nhất là dùng khay ươm nhựa hoặc túi bầu nilon màu đen chuyên dụng có đục lỗ thoát nước ở đáy để ngăn chặn tình trạng úng. Cho giá thể đã chuẩn bị vào từng bầu ươm, nén nhẹ tay và xếp thành từng luống thẳng hàng để tiện cho việc chăm sóc trong tương lai.

Bước 3: Gieo hạt vào bầu ươm

Khi thấy hạt giống cây phượng tím đã nứt nanh, bạn hãy chọc một lỗ nhỏ sâu khoảng 1,5cm trong bầu ươm và đặt hạt trong đó sao cho phần rễ cắm thẳng hướng dưới. Tiếp theo, phủ một lớp giá thể trên bề mặt hạt dày khoảng 0,5 – 1 cm rồi nén nhẹ để hạt và giá thể chạm nhau. 

Sau khi gieo xong, dùng bình xịt phun sương phun đều bề mặt giá thể trong từng bầu ươm. Tuyệt đối không dùng vòi nước có lực mạnh hơn bởi lực nước mạnh sẽ làm hạt bị lệch khỏi vị trí gieo hoặc thậm chí là trôi mất hạt.

Bước 4: Kiểm soát độ ẩm, ánh sáng

Giai đoạn kiểm soát ánh sáng và độ ẩm thích hợp sẽ quyết định thời gian hạt nảy mầm:

• Ánh sáng: Đặt các bầu ươm gieo hạt phượng tím dưới lưới lan màu đen để giảm bớt khoảng 50 – 60% ánh sáng từ mặt trời. Môi trường râm mát với ánh sáng vừa đủ, dịu nhẹ là lý tưởng nhất để hạt nảy mầm, tránh ánh nắng trực tiếp gay gắt có thể khiến hạt bị cháy mầm non mới nhú.
• Độ ẩm: Đều đặn phun sương cho giá thể 1 – 2 lần/ngày vào sáng sớm và chiều mát. Đảm bảo giữa từng lần phun sương, mặt đất trên bầu ươm đã có độ khô nhè nhẹ, tránh tưới nhiều và đẫm nước làm rễ phượng úng, chết dần khi còn non.

Nếu bạn duy trì đúng ánh sáng và độ ẩm lý tưởng, hạt phượng tím chỉ mất từ 10 – 15 ngày là đã nảy mầm xanh non.

Việc kiểm soát ánh sáng cũng rất cần thiết khi trồng phượng tím trước nhà, xem bài biết để chọn được vị trí trồng thích hợp: Trồng cây phượng tím trước nhà: Nên hay không? 

Hướng dẫn chăm sóc ban đầu sau khi nhân giống cây phượng tím bằng hạt 

Cây phượng tím con ở giai đoạn mới nảy mầm rất yếu ớt, hệ rễ còn mỏng và nông nên cần duy trì chế độ chăm sóc chuẩn từ nhà vườn kinh nghiệm như sau:

Chế độ tưới nước

Tiếp tục sử dụng bình phun sương hạt mịn để duy trì độ ẩm ổn định cho các bầu ươm phượng tím và tưới 2 lần mỗi ngày, không được tưới lúc nắng gắt hay chiều muộn. Bạn cần kiểm tra độ ẩm trên bề mặt giá thể trước mỗi lần tưới, nếu thấy bề mặt hơi khô nhẹ mới thực hiện phun sương bổ sung.

Kiểm soát ánh sáng và nhiệt độ

Để cây phượng tím con quang hợp tốt, hãy che toàn bộ khu vực để bầu ươm bằng lưới lan đen để giảm bớt ánh nắng mặt trời trực tiếp. Khi cây đã có 3 – 4 cặp lá thật, thân cây cao khoảng 10 – 15cm và thân chuyển dần sang màu sẫm, gỡ bớt lưới lan vào buổi sáng (từ 6h – 9h) để cây đón ánh nắng trực tiếp, thích nghi dần với môi trường.

Phượng tím phát triển tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ từ 20 – 30 độ C. Nếu trồng cây phượng tím ở miền Nam, có thể sử dụng thêm một lớp lưới mỏng nữa để che bổ sung cho cây vào những khung giờ nắng đỉnh điểm vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều.

Chế độ dinh dưỡng

Trong khoảng 20 ngày đầu tiên kể từ khi ra mầm, cây con sẽ sống dựa vào nguồn dinh dưỡng dồi dào trong phôi hạt và giá thể đã chuẩn bị. Tuyệt đối không sử dụng phân bón hóa học cho cây trong thời điểm này để rễ cây non không bị xót.

Chờ đến khi phượng tím ra cặp lá thật thứ 3, nghĩa là cây khoảng 4 tuần tuổi, bổ sung phân bón NPK với hàm lượng Đạm và Lân cao cho cây để kích thích cây ra rễ. Cây còn nhỏ, yếu nên chưa hấp thụ được lượng phân bón lớn, bạn hãy pha loãng phân với nước theo liều lượng bằng ¼ trên bao bì và tưới định kỳ 15 – 20 ngày/lần. 

Phòng ngừa bệnh lở cổ rễ

Cây phượng tím rất nhạy cảm với ngập úng nên bạn cần đặc biệt chú trọng phòng ngừa tình trạng lở cổ rễ do môi trường quá ẩm ướt, kém thông khí làm nấm đất.

Dấu hiệu nhận biết: Thân cây sát mặt đất chuyển màu nâu đen, mềm nhũn, teo nhỏ lại. Cây đổ rạp xuống đất dù lá vẫn có màu xanh.

Giải pháp phòng ngừa:

• Phun hoặc tưới nhẹ quanh gốc các chế phẩm vi sinh chứa nấm đối kháng Trichoderma định kỳ 10 – 15 ngày/lần.
• Nếu trồng trong điều kiện thời tiết nồm ẩm kéo dài ở miền Bắc, luân phiên bổ sung thêm thuốc gốc Đồng với nồng độ loãng.
• Khi phát hiện bất kỳ cây con nào mắc bệnh, cần nhổ bỏ, tiêu hủy xa khu vực ươm, tránh lây lan nấm cho các cây khác.

Tham khảo thêm bài viết: Làm sao để cây phượng tím ra hoa?

Kỹ thuật đảo bầu

Khi cây phượng tím lớn dần, hệ rễ cọc của cây sẽ đâm rất sâu, thậm chí đâm xuyên qua lớp vỏ bầu và cắm thẳng xuống mặt đất. Nếu không áp dụng kỹ thuật đảo bầu, khi xuất vườn, cây bứng lên sẽ làm tổn thương, đứt hệ thống rễ cọc khiến cây yếu dần, thậm chí có thể chết.

Vì vậy, bạn cần định kỳ 2 tháng/ lần, tiến hành đảo bầu cho cây:

• Ngưng tưới nước cho bầu cây trong 1 ngày trước khi đảo để bầu đất cứng lại, hệ rễ bên trong được bảo vệ an toàn, không bị vỡ vụn.
• Nhấc bầu cây lên, dùng kéo sắc cắt đứt các rễ đâm ra ngoài.
• Di chuyển bầu cây đến vị trí mới, bổ sung thuốc kích rễ cây có thể phục hồi nhanh chóng các vết cắt ở rễ.
• Xếp giãn các bầu ươm để tán cây có khoảng không phát triển.

Nhân giống cây phượng tím bằng hạt yêu cầu sự cẩn thận trong từng khâu để cây con khỏe mạnh, thích nghi tốt với mọi điều kiện khắc nghiệt sau khi trồng. Nếu bạn đang cần phủ xanh công trình bằng những cây phượng tím đẹp, sống khỏe nhưng không có thời gian hoặc e ngại rủi ro khi tự nhân giống, hãy liên hệ với Cây Đẹp 24h qua HOTLINE 0975 662 779. Chúng tôi chuyên cung cấp cây phượng tím công trình tuyển chọn với nhiều kích thước, thoát thân cao, cam kết ra hoa đẹp.