Nhận biết và phòng trừ sâu bệnh hại thường gặp trên cây ban Tây Bắc

Cây hoa ban Tây Bắc vốn có sức sống và khả năng sinh trưởng mãnh liệt, đặc trưng của vùng núi rừng. Tuy nhiên trên thực tế, khi trồng cây tại nhiều dự án trong khu đô thị, biệt thự, công viên, cây rất dễ bị sâu bệnh do sự thay đổi đột ngột về khí hậu và điều kiện thổ nhưỡng.

Dưới góc độ của kỹ sư chuyên thi công cảnh quan đã có hơn 10 năm kinh nghiệm, Hà Quang Phúc sẽ chia sẻ đến bạn cách nhận biết chính xác các loại sâu bệnh hại thường gặp trên cây ban Tây Bắc và hướng dẫn xử lý, phòng ngừa hiệu quả cao.

Các loại sâu bệnh hại thường gặp trên cây ban Tây Bắc và cách xử lý

Cây ban Tây Bắc có tên khoa học là Bauhinia variegata, được coi như biểu tượng của cái đẹp và kiêu hãnh ở núi rừng Tây Bắc. Cây hoa ban có thân gỗ, vòm tán rộng cùng khả năng bung nở những chùm hoa trắng phớt hồng tím tuyệt đẹp vào mùa xuân. Vì thế, cây được ưa chuộng mạnh mẽ trong nhiều hạng mục cảnh quan từ biệt thự cao cấp cho đến các khu đô thị và đường phố.

Ngoài ra, cây hoa ban còn có loại ban tím (ban hoàng hậu, móng bò) màu sắc đậm hơn, bạn có thể xem thêm bài viết Cây hoa ban có mấy loại? để biết chi tiết.

Tuy nhiên, việc trồng một loài cây vốn đã rất quen thuộc với khí hậu khắc nghiệt, lạnh lẽo của Tây Bắc về môi trường đô thị chật hẹp, bức xạ nhiệt lớn khiến sức đề kháng của cây hoa ban giảm sút đáng kể. Dần dần, cây sẽ bị sốc môi trường và dễ dàng bị sâu bệnh tấn công.

Nhóm sâu, côn trùng gây hại

Các loại sâu và côn trùng thường gặp ở cây ban Tây Bắc thực chất chỉ xoay quanh 3 loại phổ biến nhất. Việc chẩn đoán đúng để đưa ra phương án xử lý triệt để là điều đặc biệt cần thiết nhằm đảm bảo sự sống sót của cây và tránh lãng phí tiền bạc vô ích vào các loại thuốc sai mục đích.

Sâu ăn lá

Thời điểm bùng phát: Sâu ăn lá sinh sôi mạnh mẽ nhất vào giai đoạn mùa xuân, khoảng tháng 2 – 4 Dương lịch. Nền nhiệt ấm áp cùng độ ẩm cao trong không khí, mưa phùn dài ngày là điều kiện thuận lợi để trứng sâu nở đồng loạt, tấn công vào các lộc non mới nhú ra.

Dấu hiệu nhận biết: Ở mặt dưới của phiến lá ban Tây Bắc, sâu non kích thước rất nhỏ bắt đầu ẩn nấp và trú ngụ. Bề mặt lá cây bị cắn khuyết nham nhở từ mép ngoài vào bên trong và thủng nhiều lỗ. Thậm chí nhiều trường hợp, sâu còn ăn sạch phần thịt lá, khiến cành cây chỉ còn lại những đường gân chính trơ trọi. Khi nhìn xuống mặt đất quanh gốc cây, nhiều hạt phân sâu màu đen rơi lấm tấm.

Hậu quả: Số lượng lá non trên cây ban Tây Bắc bị phá hủy hoàn toàn, khiến cây bị cắt đứt quá trình quang hợp. Về lâu dài, cây sẽ bị suy yếu, còi cọc và không có đủ dinh dưỡng để phát triển ổn định. Hơn thế nữa, tính thẩm mỹ mà cây mang lại cho dự án cảnh quan, đặc biệt khi trồng cây hoa ban trước nhà cũng bị suy giảm đáng kể do hầu hết lá đã bị tàn phá.

Cách xử lý:

• Ngay khi lộc non mới nhú ra với kích thước gần bằng hạt gạo, tiến hành phun dầu Neem cho toàn bộ khung tán để tiêu diệt ngay trứng sâu hay các ấu trùng sâu non mới nở.
• Trường hợp sâu đã lây lan mạnh mẽ, cắn khuyết lỗ chỗ trên phiến lá, cần phun các loại thuốc trừ sâu nồng độ mạnh hơn như Radiant 60SC, Tasieu 5WG, Reasgant. Xịt đẫm vào khung tán, đặc biệt tại mặt dưới của phiến lá dưới dạng phun sương.
• Tối ưu nhất sẽ phun thuốc vào buổi chiều mát mẻ, không nên xịt vào buổi sáng nắng gắt. Thuốc sâu còn đọng lại nhiều trên phiến lá khi gặp ánh nắng mặt trời sẽ khiến lá bị cháy xém và rụng lả tả.

Sâu đục thân

Nếu sâu ăn lá chỉ ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và tính thẩm mỹ của hệ vòm tán thì sâu đục thân là nguyên nhân phổ biến khiến cho nhiều cây ban Tây Bắc đang tươi tốt bỗng đổ rạp hoặc chết đứng.

Thời điểm bùng phát: Sâu đục thân tấn công mạnh mẽ nhất trong giai đoạn mùa hè, khoảng từ tháng 4 đến tháng 8. Đây là khoảng thời tiết nắng nóng xen lẫn nhiều cơn mưa rào – điều kiện lý tưởng đến xén tóc đẻ trứng vào các kẽ nứt của vỏ cây và nở ra sâu đục thân.

Dấu hiệu nhận biết: Sâu đục thân không sinh trưởng bên ngoài mà ẩn sâu bên trong lõi gỗ vỏ thân. Quan sát dọc thân chính của cây hoa ban, nếu thấy các lỗ đục kèm theo mùn cưa đùn đầy ra ngoài miệng gỗ hoặc rơi đầy dưới gốc, chắc chắn 100% sâu đang tàn phá mạnh mẽ bên trong. Ngoài ra, các cành lá phía trên vị trí lỗ đục cũng bị héo rũ đột ngột trong khi phần lá khác vẫn xanh tươi và quanh gốc đủ ẩm.

Hậu quả: Mạch lõi dẫn nhựa của cây ban Tây Bắc bị sâu ăn đứt và phá hoại hoàn toàn khiến dòng nhựa sống cung cấp dinh dưỡng cho phần cành lá phía trên bị chặn đứng. Tay cành chết khô, dễ gãy, thậm chí làm xé toạc thân khi mưa bão, đe dọa sự an toàn của con người và thẩm mỹ cảnh quan.

Cách xử lý:

• Vệ sinh sơ qua và bắt sâu thủ công: Loại bỏ bớt phần mùn cưa sùi quanh miệng lỗ đục bằng cách dùng dao gọt sạch. Lấy một đoạn dây thép uốn cong thành dạng như đầu móc và luồn sâu vào bên trong lỗ để lôi mùn cưa cũng như kéo các sâu non, ấu trùng sâu ra ngoài.
• Bơm thuốc nội hấp: Dùng xi lanh bơm trực tiếp các dòng thuốc trừ sâu có tính lưu dẫn mạnh và nồng độ cao như Marshal 200EC, Regent 800WG vào trong miệng lỗ. Cần sử dụng khoảng 3 – 5cc dung dịch và bơm thật sâu vào bên trong lỗ đục.

• Trám kín miệng lỗ: Dùng đất sét dẻo hoặc keo liền sẹo bôi thật kín miệng lỗ để khóa chặt lượng thuốc vừa bơm vào bên trong đường hầm trong lõi gỗ. Chờ một thời gian, sâu non sẽ bị ngạt thở và chết, đồng thời bịt kín lỗ cũng giúp nước mưa không ngấm vào bên trong làm nấm, mục thân.

Rệp sáp

Rệp sáp là loài côn trùng sinh sôi dai dẳng trên cây ban Tây Bắc, khiến nhiều chủ đầu tư đau đầu vì phun thuốc liên tục mà rệp vẫn tái phát.

Thời điểm bùng phát: Rệp sáp có thể sinh sôi vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, nhưng mạnh mẽ nhất vào giai đoạn giao mùa từ xuân sang hè. Lý do là bởi cây ban Tây bắc lúc này đang ra chồi non và nụ hoa, đây lại là nguồn thức ăn dồi dào mà rệp rất yêu thích.

Dấu hiệu nhận biết: Mặt dưới phiến lá, nách lá, cuống nụ hoa có nhiều cụm bông phấn trắng bám chặt thành từng mảng. Thêm nữa, một lớp bột đen kịt hơi dính tay dính đầy trên lá cây và cành nhánh, đây chính là nấm bồ hóng sinh ra từ dịch mà rệp tiết ra. Quan sát kỹ hơn, trên cành và thân cây còn có nhiều kiến đen bò thành đàn do chúng cộng sinh với rệp để ăn dịch ngọt của rệp sáp.

Hậu quả: Lượng nhựa cây liên tục bị rệp chích hút, làm nụ hoa teo lại, chồi non thui chột và rụng hàng hoạt trước khi kịp sinh trưởng. Lớp nấm bồ hóng dày kịt trên mặt lá khiến khả năng quang hợp của cây bị giảm sút, lá cây dần mất đi màu xanh đặc trưng.

Cách xử lý: Điểm đặc biệt của rệp sáp là nó có lớp bông trắng không thấm nước, làm mọi loại thuốc trừ sâu thông thường chỉ trượt trên bề mặt mà không tiếp xúc được vào cơ thể để tiêu diệt chúng. Quy trình xử lý hiệu quả nhất cần thực hiện như sau:

• Tỉa bớt cành tăm, cành yếu, chồi non, nụ hoa đã bị rệp bu kín để bề mặt tán thông thoáng, loại bỏ môi trường sinh sôi mà rệp ưa thích.
• Pha thuốc đặc trị rệp có tính nội hấp mạnh như Movento 150OD, Confidor 200SL cùng một ít nước rửa chén để tăng khả năng bám dính vào lớp vỏ sáp bên ngoài của rệp, tăng hiệu quả đáng kể cho các loại thuốc tiêu diệt rệp.
• Sau khoảng 3 – 5 ngày kể từ khi phun thuốc, dùng vòi nước áp lực cao phun mạnh trên tán cây để rửa trôi nấm bồ hóng và xác rệp.

Bệnh do nấm – Đốm lá

Khác với các loại bệnh do sâu, côn trùng cắn phá, cây ban Tây Bắc bị bệnh do nấm cũng rất nguy hiểm, có thể bùng phát nhanh chóng và làm cả bộ tán của cây bị đốm đen, yếu ớt, mất thẩm mỹ.

Thời điểm bùng phát: Nấm đốm lá xuất hiện dữ dội nhất vào thời tiết mưa nồm ẩm nhiều ở miền Bắc (khoảng tháng 2 – 4) hoặc mùa mưa (tháng 6 – 10) ở miền Nam. Đặc biệt sau những đợt mưa dầm liên tục, độ ẩm trong không khí cao, tán cây kém thông thoáng, bí bách, tình trạng đốm lá rất dễ xảy ra.

Dấu hiệu nhận biết: Các tầng lá già phía dưới của cây xuất hiện nhiều vết đốm nhỏ li ti màu nâu hoặc xám đậm trên bề mặt lá. Dần dần, các vết đốm này sẽ lan rộng hẳn ra, liên kết với nhau tạo thành những mảng lá bị hoại tử và làm cháy mép lá.

Hậu quả: Các phiến lá bị đốm lá sẽ khô héo, rụng hàng loạt khi tình trạng nấm ngày càng lan rộng. Cây bị rụng nhiều lá khiến khả năng quang hợp bị ảnh hưởng không nhỏ. Cây còi cọc, suy kiệt, thậm chí nấm còn lây lan đến nụ hoa, chồi non làm rụng, thui chột mà không kịp nở hoa.

Cách xử lý:

• Cắt tỉa loại bỏ các lá, cành bị đốm lá nặng và thu gom toàn bộ để đem đi vứt bỏ hoặc đốt ở xa so với vị trí trồng cây. 
• Phun thuốc diệt nấm phổ rộng đặc trị lên vòm tán cây ban Tây Bắc như Anvil 5SC, Ridomil Gold 68WG đều cả hai mặt lá, thân cành, thậm chí cả phần đất quanh gốc để tiêu diệt hoàn toàn các bào tử nấm.
• Phun lặp lại khoảng 2 lần, mỗi lần cách nhau 10 – 15 ngày khi thời tiết mát mẻ, vào sáng sớm hoặc chiều muộn.

Hướng dẫn phòng ngừa hiệu quả sâu bệnh hại thường gặp trên cây ban Tây Bắc

Dưới góc nhìn của một kỹ sư chuyên thi công cảnh quan trên toàn quốc,Quang Phúc nhận ra rằng phòng bệnh luôn hơn chữa bệnh. Việc để sâu bệnh bùng phát nghiêm trọng rồi mới mua thuốc phòng trừ hay tiêu diệt chỉ là giải pháp cuối cùng gây ra nhiều tác hại cho cây trồng lẫn cảnh quan. Để giữ cho cây ban Tây Bắc luôn khỏe mạnh, có sức đề kháng cao chống lại sự xâm nhập của sâu bệnh, bạn cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa sau:

Cắt tỉa tán: Sau mỗi mùa hoa ban tàn, cần tiến hành tỉa bớt tán lá để loại bỏ các cành tăm, cành vượt, cành yếu chen chúc bên trong, đảm bảo tổng thể lõi tán được thông thoáng, triệt tiêu môi trường ẩm thấp cho sâu bệnh, nấm phát triển.

Nếu bạn không biết khi nào hoa ban nở và tàn, hãy theo dõi bài viết sau để biết chi tiết: Cây ban Tây Bắc nở hoa mùa nào?

Quét vôi gốc định kỳ: Pha loãng vôi bột với nước hoặc dùng keo quét gốc chuyên dụng, quét quanh gốc từ mặt đất lên cao khoảng 1m dọc thân chính. Lớp vôi này có vai trò diệt khuẩn, ngăn xén tóc đẻ trứng và xua đuổi kiến bò từ dưới đất lên khung tán.

Dinh dưỡng cho cây phù hợp: Không nên bón thúc quá nhiều phân Đạm cho cây sẽ làm ban Tây Bắc bị vống, cành mềm và mọng nước. Nên bổ sung phân bón NPK cần bằng giữa từng thành phần để cây phát triển đều, lá dày dặn, cứng cáp hơn cho sâu khó tiếp cận.

Chọn nguồn cây chất lượng: Chỉ nên chọn mua cây ban Tây Bắc hàng dâm ủ kỹ càng, được trồng lâu trong bầu với bộ rễ cám khỏe mạnh. Những cây này khi hạ thổ xuống công trình mới sẽ thích nghi nhanh hơn, có sức đề kháng cao nên các loại sâu và côn trùng khó xâm nhập. Cây Đẹp 24h là đơn vị chuyên bán cây ban Tây Bắc dâm ủ đa dạng kích thước, liên hệ ngay cho chúng tôi qua Hotline/Zalo 0975 662 779 để được mua cây với giá tốt.

Bạn hãy nắm vững những dấu hiệu nhận biết và cách xử lý từng loại sâu bệnh thường gặp ở cây ban Tây Bắc trên đây để đảm bảo chăm sóc cây đúng kỹ thuật, giúp cây sống khỏe, phát triển ổn định trong mỗi không gian cảnh quan. Nếu bạn muốn mua cây hay cần tư vấn thêm về cách chữa trị trong từng trường hợp sâu bệnh cụ thể, hãy liên hệ và gửi ảnh thực tế qua Zalo 0975 662 779 để được đội ngũ kỹ sư của Cây Đẹp 24h bắt bệnh chính xác.